Những vấn đề lý luận

Một cách tổ chức ôn thi tốt nghiệp bộ môn văn bậc THPT

Phần 1. Thực trạng công tác ôn tập bộ môn văn hiện nay.
ap_20100408121557120Môn văn là một môn học khó, khi tổ chức ôn thi tốt nghiệp cũng rất nan giải. Người ta thường nhầm lẫn môn văn là môn học thuộc, nhưng kỳ thực môn văn yêu cầu thuộc chỉ là rất nhỏ, phần còn lại nhờ sự thông thái. Trong 100 học sinh, chỉ có 20 học sinh khá giỏi, đó là tổng kết của các nhà khoa học. Vì vậy 80 em còn lại đều nhờ vào sự thông thái của thày trong cách dạy học trong đó có cách dạy ôn tập.
Các giáo viên trẻ, trong những trường mà vai trò của tổ chuyên môn văn mờ nhạt, khi ôn tập thường sa vào các sai lầm sau:
   -  Dạy bài ôn như trình bày một bài giảng mới. Học sinh sẽ chán bởi nghe lại (mặc dù có thể còn rất lơ mơ), nhưng nguy hiểm nhất là bạn dạy lại các ý, các nội dung lại vênh với lần dạy trước làm cho học sinh khá giỏi vô cùng lúng túng.
   - Dạy ôn luyện theo kiểu dạy làm 1 bài văn mẫu. Thực ra đề thi bây giờ không còn như ngày xưa, vả lại lượng thời gian ôn tập không cho phép bạn làm vậy. Học sinh mỏi tay chép sẽ phản ứng, trong khi bài mẫu thì tràn ngập trên các sách. Không khéo bạn nói “chệch” với 1 quyển sách nào đó là vấn đề nan giải ngay.
     - Dạy không có kế hoạch trình tự, nghĩa là bạn cao hứng “Tùy ý cụ” miễn là gộp lại xong hết chương trình. Đây là cách bạn làm rối tư duy hệ thống cần có trong ôn tập một cách giỏi nhất.
     - Vừa dạy vừa nghiên cứu bổ sung hoàn thiện chương trình kế hoạch. Đây chỉ là cách chắp vá, chưa nói đến chương trình, mà chỉ trong nội tại
mỗi bài đã lung tung beng lên rồi. Trong khi bạn ngồi với 1 đống các loại tài liệu vừa chính thống vừa không, và tai thì nghe tham mưu của người này
người khác, thì học trò và thời gian không đợi bạn.
     - Bạn trông chờ vào tổ chuyên môn, nhưng tổ không giúp gì? Bạn tự lên một kế hoạch. Theo bạn đó là hoàn hảo, nhưng chưa chắc nó đã hoàn hảo và khi xuất hiện tình huống sai, lúng túng… thì bạn mới nhớ ra là làm việc cần có sự hợp tác.
Ngần ấy, đã là quá đủ để tự làm hỏng mục tiêu ôn tập. Với tư cách là những người dạy ôn tập, chúng tôi xin nêu một số ý dưới đây để các bạn tham khảo.
Phần 2. Tổ chức ôn tập
1.Xây dựng kế hoạch ôn tập từ đầu năm học.
Bộ môn Văn nằm trong nhóm 3 môn thi bắt buộc trong kỳ thi tốt nghiệp THPT bao gồm Văn, Toán và Ngoại ngữ. Đặc điểm này giúp giáo viên bộ môn và học sinh phải có kế hoạch chủ động chuẩn bị ngay từ đầu năm học.
- Mục tiêu : Thực hiện dạy học chính khóa chương trình mới, lồng ghép với ôn tập và ôn tập tổng thể ở giai đoạn học sinh thi tốt nghiệp.
- Phân nội dung theo thời gian
+ Trong năm học (Tháng 8 năm trước-  tháng 3 năm sau): Dạy kết hợp ôn tập.
+ Tháng 4-5: Tổng ôn tập.
- Bố cục nội dung:
+ Nội dung chính khóa: Theo phân phối chương trình
+ Nội dung ôn tập trong năm: Theo phân phối chương trình học tăng cường. Tháng 8 nên tập trung cho hướng dẫn thao tác ôn tập và dạy kỹ năng tập làm văn
+ Nội dung tổng ôn tập: Theo quy định ôn tập của trường, nhưng tuân thủ quy trình ( trình bày ở phần dưới).
Trong quá trình làm chương trình ôn tập cần chú ý các nội dung cụ thể, có tên bài, mục tiêu cần đạt , số thời gian thực hiện. Chương trình Ôn tập có thể làm riêng theo từng mảng : Kỹ năng nghị luận / nội dung tác phẩm/ thực hành… nhưng logic phải thống nhất và có tính uyển chuyển để tránh nhàm chán. Ví dụ có thể tập trung giai đoạn đầu vào học kỹ năng, nhưng sau đó phần ôn nội dung văn học và thực hành phải có sự xen kẽ.
Chương trình này do tổ chuyên môn chủ động xây dựng cho cả năm và báo cáo bằng hội nghị để BGH phê duyệt ngay từ đầu năm học.
 
2. Thống nhất nội dung/ quy trình ôn tập
2.1. Ôn tập các nhóm kỹ năng
- Các kỹ năng bao gồm: làm bài nghị luận xã hội và văn học, Viết đoạn văn…
- Yêu cầu: Đảm bảo cho học sinh có thể vận dụng thành thạo vào bài thực hành.
- Thiết kế: dạy và tổng hợp được theo các mô hình, cấu trúc cụ thể. VD cấu trúc  Bài nghị luận xã hội, những yêu cầu cần đạt  và cách làm? Thậm chí mô hình nhỏ hơn như cấu trúc mở bài và cách làm?
Để có thiết kế tốt Gv cần lưu ý, việc học sinh tiếp nhận mục tiêu của cấu trúc không khó, nhưng cách làm là cả một vấn đề. VD, mục tiêu của mở bài là giới thiệu vấn đề; nhưng làm Ntn? để hs giới thiệu được mới là công việc của người dạy. Bởi vậy Gv cần biên soạn bộ câu hỏi định hướng cách thức làm cho học sinh ở từng phần nhất định.Mục tiêu cuối cùng là chỉ cho học sinh làm như thế thì sẽ đạt mục tiêu đề ra. (Chúng tôi sẽ đăng những thiết kế cụ thể ở bài khác)
2.2. Ôn tập nội dung văn học.
Đây là nội dung dài nhất, nhưng dạy ôn tập không phải dạy bài mới bởi vậy yêu cầu đặt ra và phương pháp thực hiện phải có định hướng cụ thể.
Về yêu cầu: Học sinh qua ôn tập phải nắm chắc các nội dung văn học trong giới hạn chương trình thi (Và có thể vượt hơn) để phục vụ làm bài luận. Ở đây bài luận có thể chỉ là một bài ngắn (Trong đề thường là câu 2-3 điểm), hoặc bài luận dài (5 điểm).
Về thiết kế bài dạy phải đạt: Có một bài nhìn nhận đánh giá tổng thể chương trình (Bài này trên cơ bản đã được tổng hợp trong năm, trình bày theo mục dưới ) và các bài cụ thể. Khi dạy các tác phẩm cụ thể cần lưu ý tới các dạng bài sẽ rơi vào bài đó cho nên cấu trúc câu hỏi cho học sinh soạn trước và bài giảng phải nghiêng theo hướng này  để cùng lúc đạt 2 yêu cầu, ôn tập kiến thức trọng tâm và luyện tập đề.
2.3. Dạy rèn luyện kỹ năng thực hành.
Đây là nội dung độc lập trên cơ sở học sinh đã đượck học kỹ năng và ôn nội dung văn học. Mục tiêu của tiết dạy này là ôn luyện 2 nội dung trên và rèn kỹ năng áp dụng thực tiễn của học sinh.
Thiết kế: bài dạy phải có các đề cụ thể, định lượng nội dung, chuẩn bị kỹ năng. Trên lớp Gv và Hs cùng hoạt động thông qua giải các yêu cầu của một đề cụ thể. Bằng kỹ năng hỏi đáp Gv có thể khắc sâu kiến thức kỹ năng và nội dung văn học cho học sinh đồng thời cung cấp cho các em các thủ thuật làm bài.
2.4. Kiểm tra đánh giá và điều chỉnh.
Thực hiện nội dung này giáo viên cần đạt hai yêu cầu: tổ chức kiểm tra đánh giá và có những điều chỉnh sau kiểm tra. Khái niệm kiểm tra ở đây không chỉ là kiểm tra bằng bài viết, mà ở tất cả các khâu: kiểm tra chuẩn bị bài cũ, vấn đáp trong giờ dạy…thậm chí cả điều tra xã hội học của học trò góp ý cho mình.
Về yêu cầu đánh giá điều chỉnh, bên cạnh sự hỗ trợ của BGH, công việc này đối với cá nhân là bắt buộc. Sau kết quả kiểm tra , người dạy phải nghiêm túc nhìn nhận đâu là những nguyên nhân chủ quan đãn đến thành công hay thất bại, để không ngừng điều chỉnh mình. Tránh tình trạng áp đặt một phía nguyên nhân, sẽ không tạo được khách quan trong nhìn nhận làm cho quá trình điều chỉnh bị sai lệch.
 
3. Tổ chức thực hiện ôn tập theo 2 giai đoạn
2.1.Thực hiện ôn tập song song với quá trình dạy bài mới của năm học.
2.1.1. Dạy bài mới theo hướng chuẩn bị tích cực cho ôn tập:
§ Chuẩn bị bộ tài liệu và hướng dẫn học tập trong năm: Để thực hiện hỗ trợ cho ôn tập có hiệu quả, trong qua trình giảng dạy giáo viên cần có sự chuẩn bị, tập trung vào 2 nội dung sau đây:
-Thày: Biên soạn giáo án theo quy định, nhưng có nội dung hướng dẫn học tập
sát với yêu cầu của đề thực hành thi tốt nghiệp, bao gồm 2 bước: bước 1 soạn bài theo câu hỏi định hướng của thày; và bước 2 viết lại trên vở thực hành, sau khi đã nghe giảng.
           -Trò: Chuẩn bị bài mới theo hướng dẫn soạn giảng của thày, khi lên lớp có thể dựa vào đó tham gia xây dựng bài, nghe giảng và ý kiến tham luận của bạn và chốt kiến thức của Gv sẽ làm lại bài soạn theo hướng một bài luận. Như vậy trên thực tế học sinh có 3 quá trình làm việc với 1 đơn vị bài khóa.
Để làm được điều này, giáo viên căn cứ yêu cầu nội dung thi trong những tác phẩm cụ thể ( Liên tục đặt giả thiết nếu tác phẩm này có trong đề thi thì dạy như thế nào?) Từ đó mà xây dựng bảng câu hỏi.
Yêu cầu của một bảng hỏi gồm các câu hỏi + Định hướng trả lời + Địa chỉ tham khảo tư liệu + Dạng đề. Các câu hỏi phải phục vụ được yêu cầu học bài mới và hướng vào làm bài luận.
Tổ chuyên môn, đặc biệt các Gv dạy văn 12, cần có ý thức nghiêm túc chung sức chia mảng xây dựng được bộ câu hỏi định hướng này cho tất cả các bài giảng văn. Tùy theo mỗi đơn vị có cách làm riêng nhưng các nguyên tắc bắt buộc là:
+ Nguồn tư liệu chính thống (SGK, HDGD, Chuẩn KTKN, HD ôn thi của Bộ GD).
+ Các cá nhân thực hiện từng bảng hỏi nhưng phải được hội thảo thống nhất của tổ và bảng hỏi sử dụng là bảng hỏi chung mà tổ đã thống nhất.
+ Cấu tạo câu hỏi theo nội dung từ khó đến dễ theo 3 mức ( TB- Khá và giỏi). Tùy theo trình độ học sinh của đơn vị mà bố trí số câu hỏi khá giỏinhiều hay ít.
Quá trình này làm liên tục đạt được những ưu điểm sau: tăng cường tính tự học của học sinh. Quá trình soạn có định hướng sẽ dễ học dễ làm bài soạn ;Thày và trò chủ động tập trung bàn về vấn đề đã định trước trên lớp có hiệu quả Bởi quá trình này ăn khớp về nội dung và phương pháp, nó tạo ra sự khác biệt với soạn bài theo hướng dẫn của SGK.  Việc gắn bài dạy với những yêu cầu bài thi tốt nghiệp, làm cho hs có ý thức hơn và quan trọng nó tạo ra nề nếp học bộ môn và xây dựng kho tư liệu phục vụ cho tổng ôn tập sau này.
Trên thực tế thực hiện nội dung này có 2 khó khăn sau:
- Thời gian thực hiện rất ít vì trên thực tế thời gian chỉ đủ giảng bài mới. Thực tế này, các nhà trường hỗ trợ giải quyết bằng các tiết tăng cường.
- Thao tác hướng dẫn: Gv sẽ bố trí trong giáo án nội dung hướng dẫn, ngoài ra tận dụng công nghệ thông tin tổ chức bản hướng dẫn mẫu cho cán sự lớp poto copi cho tập thể hoặc  đăng bài trên Website và giới thiệu địa chỉ cho học sinh.
Toàn bộ những nội dung này, nếu được thực hiện tốt trong năm thì quá trình ôn tập sẽ diễn ra rất thuận lợi chio thày và trò, bởi trên cơ bản toàn bộ nội dung đã được thực hiện.
2.2. Tổ chức quá trình ôn tập trong năm và tổng ôn
2.2.1. Chuẩn bị tài liệu dùng cho cả năm
§ Xây dựng bộ tài liệu ôn thi: Căn cứ trên phân phối chương trình, sách chuẩn kiến thức kỹ năng bộ môn, tài liệu ôn thi tốt nghiệp, bộ đề thi tốt nghiệp các năm; giáo viên thực hiện biên soạn bộ tài liệu ôn thi chuẩn bao gồm:
- Các kỹ năng làm bài luận (Lý thuyết và thực hành minh họa).Yêu cầu:
+ Mô hình hóa hình thức kiểu bài bằng cách nêu những yêu cầu cụ thể của từng nội dung trong cấu trúc bài, và xây dựng hướng trả lời nội dung cụ thể bằng các câu hỏi định hướng.
+ Xây dựng một số công thức chung về mở bài, kết luận, một số cách liên kết dẫn dắt… từ đơn giản đến phức tạp sau đó học sinh sẽ tự lựa chọn cách mà mình phát huy thế mạnh hiệu quả.
- Tổng hệ thống kiến thức văn học.
Yêu cầu:  Khái quát được số lượng tác giả tác phẩm,  xuất sứ và những nội dung cơ
bản một số đề liên quan.
Bảng tổng hợp này được làm lần lượt theo trình tự tác phẩm được bố trí trong suốt năm học và được thể hiện bằng 1 mẫu, được thể hiện ở vở soạn (Hs tự làm) và Vở Ôn tập (Sau khi đã sửa chữa kết luận). Cần coi bảng tổng hợp (Mẫu kèm làm trên 2 trang giấy liền) như một thứ “từ điển” để dùng trong suốt quá trình học trên lớp và đặc biệt khi ôn tập.

 

bbbb

 
 
- Hệ thống bài thực hành các loại nghị luận bao gồm:
+ Đề bài các loại, hướng theo nội dung tác phẩm giảng văn và vấn đề xã hội.
+ Hướng dẫn giải theo hình thức trả lời câu hỏi các yêu cầu của từng đề.
+ Đáp án  chi tiết cho từng đề bài.
 
2.2.2.Hướng dẫn học sinh
Tình trạng của học sinh trước khi ôn tập thường rơi vào trạng thái mơ hồ lẫn lộn về kỹ năng, các kiến thức nhớ lơ mơ, hệ thống kiến thức không được sắp đặt trình tự; Thao tác làm bài hay bất ổn ở khâu mở bài… nhưng tuyệt nhiên không phải học sinh không biết gì. Nói vậy, để nhấn mạnh lại lần nữa là dạy ôn tập không phải dạy bài mới. Để giúp các học sinh khắc phục được điều này; trước các buổi ôn giáo viên cần:
- Nêu rõ nội dung và cách thức tổ chức buổi ôn kế tiếp.
- Nêu yêu cầu về chuẩn bị nội dung và hưỡng dẫn địa chỉ tìm kiếm tư liệu. Trên thực tế các địa chỉ đã có sắn bởi quá trình ôn trong năm học sinh đã thực hiện bước 1. Đó là bảng tổng hợp thống kê tác phẩm, Bài thực hành trong vở ôn tập. Nếu trong giới hạn mới của cuộc thi khác biệt thì Gv chủ động giới thiệu nguồn bổ sung.
- Khi lên lớp, Gv thực hiện các nội dung theo quy trình ôn tập, học sinh sẽ sử dụng tài liệu (Đã chuẩn bị lần 2) cùng với Gv giải quyết các nội dung buổi ôn.
2.2.3.Thực hiện tiết ôn tập
Căn cứ vào kế hoạch đã nêu cho học sinh, Gv thực hiện các nội dung bằng những phương pháp cụ thể. Có rất nhiều phương pháp ôn tập. Dưới đây là một số thao tác cơ bản của phương pháp nêu vấn đề bằng câu hỏi mang tính gợi ý :
§ Chuẩn bị:
- Bộ câu hỏi ứng với nội dung của bài ôn. Bộ tài liệu ôn tập.
- Định hình phương pháp tổ chức tiết ôn
§ Lên lớp:
TT1. Kiểm tra toàn bộ lớp về công tác chuẩn bị; đánh giá khen chê,khích lệ.
TT2. Công bố các câu hỏi của tiết ôn.
TT2. Kiểm tra cá nhân (2-4) lấy điểm bằng hình thức song song (Viết và vấn
đáp). Trong quá trình này, yêu cầu cả lớp làm 4 nội dung kiểm tra cá nhân trên, và những câu còn lại (Có thể phân nhóm làm các câu). Các câu hỏi này là những câu hỏi căn cốt của nội dung bài giảng, nó không bao hàm các câu hỏi phụ Gv thực hiện thêm.
TT3. Nhận xét và đánh giá tập thể bao gồm ý kiến đại diện nhóm/ cá nhân và các
ý kiến phản biện khác.
TT4. Nhận xét đánh giá từng ý kiến, bổ sung và chốt lại từng nội dung.
TT5. Gợi ý các ý kiến phản biện thêm.
TT6. Chốt lại toàn bộ nội dung buổi ôn, nhấn mạnh nội dung trọng tâm.
TT7. Nhận xét đánh giá buổi ôn khích lệ động viên.
TT8. Hướng dẫn chuẩn bị tiết ôn tập sau.
2.2.4.Các lưu ý:
CAAZ8H6F- Bộ câu hỏi được dùng phải có giá trị trả lời tất cả nội dung định ôn và được học sinh làm trước theo quy định đã thành thói quen từ đầu năm. Khi biên tập câu hỏi phải thể hiện được dụng ý theo trình tự bài giảng, theo nguyên tắc: Trả lời xong bộ Câu hỏi (Chính) là vấn đề ôn tập cơ bản đã được giải quyết.
- Các đơn vị nội dung kiến thức chốt lại phải hết sức tinh giản, sao cho nó chỉ đóng vai trò gợi nhớ và nhờ đó mà học sinh phát triển thành bài chi tiết.
- Các TT3 và 4 là vô cùng quan trọng. Giáo viên dùng các kỹ thuật khích lệ và áp lực để học sinh tham gia bằng các hình thức: Xem lại ND đã làm, nghe bạn nói, nghe cô giảng chốt lại… để nắm lại vấn đề chắc và có hệ thống.
- Nêu sử dụng phương pháp nhóm, Gv có thể lựa chọn các học sinh có năng lực bộ môn làm trưởng nhóm và sắp đạt vị trí cụ thể tại đơn vị lớp. Những học sinh này sẽ làm hạt nhân và tham gia lý giải các vấn đề cho các bạn trong nhóm.
 
Phần 3.Kết luận
 
Tóm lại, theo chúng tôi để ôn tập tốt bộ môn văn cho thi tốt nghiệp có mấy nội dung cần chốt lại.
- Phải có ý tưởng ôn tập từ đầu năm và xây dựng một kế hoạch 2 giai đoạn. Giai đoạn1 là dạy chương trình mới, lồng ghép với ôn tập; giai đoạn 2 là tổng ôn tập. Kế hoạch này do tổ chuyên môn đảm nhiệm.
- Phải có phương pháp để thày và trò cùng làm theo 1 định hướng, gắn với việc thi và một thiết kế ôn tập thống nhất.
- Tuân thủ quy trình ôn tập, xác định rõ các mảng kiến thức văn học và kỹ năng.
- Xác định rõ, dạy ôn không phải là dạy bài mới mà đảm bảo nguyên tắc : Tổng hợp vấn đề khái quát nhất – giảng giải dứt điểm các vùng mờ - Rèn luyện kỹ năng kết hợp với tái hiện nội dung, để vừa củng cố 2 loại kiến thức (Kỹ nămg viết bài luận & kiến thức văn học, xã hội) và định hướng  nội dung mẫu mã mà bài thi tốt nghiệp yêu cầu.
- Hệ thống phương pháp bạn chọn tùy theo sở trường, nhưng luôn nhớ rằng hãy dạy học trò cách làm như thế nào theo hình thức đơn giản và dễ hiểu nhất, đó là điều vô cùng quan trọng.
Bản thân bài viết này là một tư liệu không chính thống, nó như một kinh nghiệm nhỏ với mong muốn hữu ích cho các bạn dạy bộ môn Văn bậc THPT với mục tiêu ôn thi tốt nghiệp.
 

 

Thêm bình luận


Mã an ninh
Làm tươi

Album ảnh

  1. Thời tiết
  2. Lịch
Mostly Cloudy

27°C

Hải Phòng, Việt Nam

Mostly Cloudy

Humidity: 89%

Wind: 12.87 km/h

  • 23 Apr 2014

    Partly Cloudy 28°C 26°C

  • 24 Apr 2014

    AM Clouds/PM Sun 34°C 26°C

loader
4028464
Hôm nay
Hôm qua
Tuần này
Tuần trước
Tháng này
Tháng trước
Tất cả
16910
15428
68680
222245
416607
487628
4028464

Đang có 79 khách và không thành viên đang online

Bản quyền thuộc về Nguyễn Đình Minh

Email: haihuyenphong@gmail.com - Website: http://nguyendinhminh.net

Đã được đăng ký tại Bộ thông tin và truyền thông

Designed by Beone Software Solution